Macro-economische ontwikkelingen
Het economisch sentiment is de afgelopen maand verslechterd. De arbeidsmarkt in de VS heeft te maken met langdurig hoge werkloosheid. Mensen zonder baan geven minder uit en dit is merkbaar in een economie dat voor twee derde uit consumentenbestedingen bestaat. President Obama heeft afgelopen week het plan “Jobs act” gelanceerd waarin er investeringen gedaan zullen worden in onder andere infrastructuur om de werkloosheid terug te dringen.
In Europa lijkt een climax snel te naderen betreffende de schuldencrises en Griekenland. Jürgen Stark stapt op bij de ECB wegens meningverschillen wat betreft de aanpak van de probleemlanden. Hij werd gezien als de laatste “havik” binnen de ECB:iemand die een strak economisch regiem nastreeft dat gericht is op inflatiebestrijding. De ECB is massaal staatsobligaties van Griekenland, maar ook van Spanje en Italië, aan het opkopen. Europa dreigt verder in een vicieuze cirkel te raken waar elke maatregel maar een tijdelijk effect heeft. Er komen signalen dat Duitsland en Nederland een gecontroleerd faillissement aan het voorbereiden zijn, al wordt hier niet openlijk over gesproken.
Recentelijk uitgekomen economische data duidt op ernstige groeivertraging en een verhoogde kans op een recessie. Het sombere economisch klimaat in het westen heeft ook zijn weerslag in China waar de industriële productie is afgenomen. De inflatie in China is gedaald wat tot een besluit kan leiden de reeks aan renteverhogingen te stoppen of uit te stellen. De recente ontwikkelingen laten zien hoe geïntegreerd de verschillende economische blokken zijn. De financiële beursen hebben de afgelopen weken een aanzienlijke daling doorgemaakt wat een weerspiegeling is van de onzekerheid.
De Euro is aanzienlijk gedevalueerd ten opzichte van de USD. Moody’s heeft twee Franse Banken een lagere credit rating geven vanwege de blootstelling aan Griekse staatsobligaties. De vrees dat een Grieks default de wereldeconomie tot een recessie kan leiden wordt alsmaar groter. Dit maakt het zoeken naar een oplossing van de Griekse problemen complexer. Tijdens een bijeenkomst van Europese ministers van financiën in Polen is uitgesproken dat er geen ruimte is voor verdere stimulering van de (Europese) economie of een verhoging van belastingen. S&P heeft de rating van Italië met een stap verlaagd. De Fed heeft een nieuwe stimuleringsmaatregel aangekondigd waarin het opkopen van lange termijn staatsschuld centraal staat. Het doel van deze maatregel is de lange rente te drukken zodat bedrijven en particulieren goedkoper geld kunnen lenen voor investeringen en het financieren van (nieuwe) woningen. De aankondiging heeft op de markt niet tot veel optimisme geleid. Het lijkt een wanhopige daad en de enige optie wat politiek haalbaar is.
Olie heeft donderdag de banbreedte waarin het gevangen was aan de onderkant doorbroken. De prijsbewegingen zijn vrij heftig vanwege de onzekerheid waarmee de markt wordt geconfronteerd. De schuldencrisis heeftsterk invloed op de olieprijs en andere commodities omdat het zorgen met zich meebrengt over verminderde vraag. De kolenprijs is met grofweg $2 gedaald, wat verassend is gezien de (verwachte) hogere vraag door de uitfasering van kernenergie in Duitsland. Het IEA heeft de verwachte vraagprognose verminderd wat een resultaat is van verminderde economische activiteit. De olieproductie zal op korte termijn worden hervat in Libië. De verwachting is dat er een lange weg te gaan is voor het preoorlog productieniveau van 1,6 miljoen vaten kan worden bereikt.
Het slechte economisch sentiment drukt de prijzen van emissierechten. In verschillende Europese landen worden veilingen georganiseerd wat tot een toename zorgt aan de aanbodzijde. De economische ontwikkelingen zijn vrij somber en de eerdere voorspellingen van economische groei worden naar beneden bijgesteld. Dit kan leiden tot mindere vraag. De verwachte toename van het kolenverbruik in Duitsland legt ook een bodem onder de CO2 prijzen. De goudprijs doet het goed in tijden van onrust en dit is momenteel goed merkbaar. Deze bevindt zicht momenteel op een niveau van rond de $1805 per troy ounce. Centrale banken zijn goud aan het opkopen wat een ommekeer is van een decennia lange trend.
Elektriciteit en Aardgas ontwikkeling
De start van het Engelse gasseizoen en het arriveren van de mogelijk koudere maanden zorgen voor onrust op de gasmarkt. Daarbij komen de onzekerheden omtrent de economie van de VS en Europa. De gasbergingen in de TTF zone zijn rond de 90% gevuld, de commerciële bergingen in België zijn zelfs 100% gevuld volgens GSE. Zolang de temperaturen de komende maanden niet sterk dalen, zal het aanbod toenemen met een mogelijk prijsdrukkend effect als gevolg. De gasprijzen weten echter de huidige hoge niveaus vast te houden vanwege aanbodregulering van de Noren en verminderde LNG aanvoer naar Europa. De meest recente cijfers tonen aan dat de LNG import door Japan significant is toegenomen sinds de aardbeving/tsunami tot een nucleaire ramp heeft geleid. Het flexibele karakter van LNG toont zijn voordelen bij een plotselinge vraagtoename. De prijs van LNG is met maar liefst 33% toegenomen na de ramp op 11 maart j.l.
Op moment van dit schrijven bevindt de elektriciteitsmarkt zich in backwardation (de prijs voor het 2012 contract ligt hoger dan de daarop volgende jaar/jaren). Men kan op dit moment leveringsjaar 2015 tegen lagere tarieven fixeren vergeleken met 2012. De hoge prijs is een weerspiegeling van de huidige onrust. Hoe de elektriciteitsprijzen zich deze winter gaan ontwikkelen lijkt de voornaamste vraag die op dit moment door handelaren wordt gesteld. Een drukkende factor voor cal-13 en verder is de nieuwe productiecapaciteit die wordt bijgebouwd. In 2011 schommelt Nederland tussen netto exporteur en importeur. De verwachting is dat er de komende jaren aanzienlijk meer zal worden geëxporteerd.
De elektriciteitsprijzen lijken gevoeliger voor het slechte economisch klimaat dan de gasprijzen. De komende maanden zullen de gasvelden in Europa weer uit onderhoud komen wardoor er op volle capaciteit kan worden gewonnen in de wintermaanden. Het online komen van de nordstream pijpleiding heeft vooralsnog geen prijsdrukkend effect gehad. Dit is wellicht te verklaren door de opstartfase waarin de druk langzaam wordt opgevoerd. De verschuiving naar aardgas als brandstof om elektriciteit mee op te wekken kan in de toekomst ondersteuning geven aan de gasprijs. De verwachte hogere vraag lokt investeringen uit in met name LNG. Vloeibaar aardgas zal de komende decennia een cruciale rol gaan spelen in de aardgasmarkt. De eerder genoemde flexibiliteit en de behoefte aan diversificatie door gasimporterende landen zijn de succesfactoren van LNG.
Het ziet er naar uit dat Europa geen structurele oplossing zal vinden voor Griekenland. Griekenland overweegt zelfs de mogelijkheid om uit de Euro te stappen. Het lijkt erop dat hierover een referendum zal worden gehouden. Een Grieks vertrek uit de Euro zal een nieuwe golf van onrust met zich meebrengen. Doordat de wereldeconomie zo nauw met elkaar verbonden is, zal een Grieks faillissement andere probleemlanden zoals Spanje en Italië in gevaar kunnen brengen. De sombere ontwikkelingen zullen weerslag hebben op de energieprijzen. De stagnerende economische groei is niet zichtbaar in de laatste verbruiksdata van Tennet, hierin is een lichte stijging waarneembaar in de maand augustus.
Bron:tennet.org
Aardgas
De gasmarkt lijkt immuun voor het afbrokkelende vertrouwen in de eurozone. Er lijkt iets drastisch te moeten gebeuren voordat aardgas zijn koers zal veranderen. Gezien de volle bergingen en de productieniveaus die de komende maanden zullen toenemen is het onze verwachting dat een neerwaartse correctie op zijn plaats is. Of deze correctie zal komen is sterk weersafhankelijk. Mochten de temperaturen rond of boven het gemiddelde blijven dan zal er veel aardgas de markt op moeten komen, doordat de bergingen nagenoeg vol zitten. Mochten we een strenge winter krijgen zal er veel aardgas nodig zijn om aan de vraag te voldoen. De extra Duitse vraag zal dan de Europese prijzen kunnen opdrijven. Het gat tussen de termijnmarkt en de spotmarkt zal vermoedelijk voorlopig aanhouden wegens de onzekerheid over de toekomstige vraag.
Elektriciteit
De elektriciteitsprijsontwikkeling lijkt zich weinig aan te trekken van de hoge aardgasprijzen. Dit kan komen doordat sommige producenten kunnen uitwijken naar kolen, wat een van de meer rendabelere brandstoffen is op dit moment. De marge van (gas) producenten staat momenteel sterk onder druk. Handelaren zien geen rechtvaardigheid in grote prijsstijgingen. De vraag naar elektriciteit zal minder zijn gezien de afzwakkende economie. De richting van de termijncontracten zal de komende periode afhankelijk zijn van hoe de situatie in Europa zich verder ontwikkelt. We verwachten dat de termijncontracten op het huidige niveau zullen blijven met kans op een lichte daling. Om in de toekomst tot een houdbare kostenverhouding te komen zullen de elektriciteitsprijzen omhoog moeten of de gasprijzen omlaag. Er zal een sterke correlatie blijven bestand tussen de bewegingen op de financiële beurzen en de elektriciteitsprijzen.